Jewish elites on the eve of the Great War (1914–1918). Some remarks on continuity and change, contexts and dilemmas. An assessment of the war and its consequences

Abstract

Autorzy wskazują, jakie były, ich zdaniem, istotne zjawiska XIX i przełomu XX wieku z perspektywy ówczesnych elit żydowskich. Odnoszą się do konsekwencji oświecenia i postoświecenia zarówno w procesie historycznym, jak i w myśli politycznej i społecznej, w tym w nurtach radykalnych i rewolucyjnych. Wykazują, że dwa aspekty, tj. nacisk na państwa narodowe w XIX‑wiecznej Europie i brak państwa dla diaspory żydowskiej, są istotne w rozważaniach nad wydarzeniami tego czasu, jak i po 1918 roku. Dotyczy to okresu międzywojennego, kiedy faszyzm/nazizm i bolszewizm/komunizm stanowiły, w różnym stopniu, zagrożenie dla Żydów jako Żydów. W starciu tym z jednej strony znalazły się ustawy norymberskie i Holocaust, z drugiej zaś „żydowsko‑komunistyczny spisek” – wszechobecna koncepcja towarzysząca antysemityzmowi w antyżydowskich postawach ogółu społeczeństwa i ważna oś, obok rasizmu i nacjonalizmu, która nie nadaje się do porównań. Artykuł jest refleksją nad dwoma tematami badawczymi: historycznym – procesem historycznym z perspektywy długiego trwania, tak jak stosowała go szkoła Annales – oraz związanym z naukami politycznymi: historią myśli politycznej.